Lezersvraag: Stoppen met denken?

Via het vragenformulier op deze website kreeg ik een boeiende vraag binnen:
"Ik ben de hele dag teveel bezig met denken over denken. Denken over mijn gedachten. (...) Hoe kan ik gedachten beter leren begrijpen, niet meer bang zijn dat ik niet kan stoppen met denken?"
Ik herken dat wel. Soms zit mijn hoofd vol gedachten die een loopje met me nemen. Ze tollen door mijn hoofd, houden me uit mijn slaap of leiden af van de dingen waar ik mee bezig wil zijn. Ik wil stoppen met denken, denk ik dan. Maar ik denk ook: denken gaat altijd door, dus stoppen met denken... dat gaat helaas niet lukken.

Zelf heb ik in de loop van de jaren drie strategieën gevonden die voor mij werken:
  1. Mijn brein afleiden met nieuwe invoer van informatie. Als ik bijvoorbeeld niet kan slapen doordat mijn gedachten me teveel bezighouden, zet ik zachtjes de radio aan op een zender met veel gesproken woord. Met het oog op morgen is ideaal, zo tussen elf en twaalf uur. Je kunt ook een boek lezen of een krant.
  2. Mijn brein dwingen alle aandacht te richten op iets specifieks. Iedereen kent het 'schaapjes tellen'. Maar je kunt ook je aandacht richten op je ademhaling en jezelf de opdracht geven die rustiger te krijgen. Aandacht richten wordt tegenwoordig wel 'mindfulness' genoemd. Wil je hier beter in worden en lukt dat niet op eigen kracht, volg eens een cursus! Ook aan een taak werken die alle aandacht vraagt, kan helpen. Dat wordt wel 'flow' genoemd: je gaat helemaal op in het werk.
  3. De gedachten die mijn brein bezighouden opschrijven.
Belangrijk: als het je niet lukt (alleen of met hulp van de mensen om je heen) om genoeg rust in je hoofd te krijgen, neem dan contact op met een professionele hulpverlener (zoals je huisarts).

Lezersvraag: denken versus nadenken

Een lezer van deze website vraagt: is er een verschil tussen 'denken' en 'nadenken'?

Daar moest ik eerst even over nadenken. En dat deed ik na het lezen van de vraag, en nu kom ik erop terug. Misschien zit daarin meteen het eenvoudige antwoord:
Nadenken doe je over iets dat je eerst gevraagd is of over wat je jezelf eerst hebt afgevraagd.
'Nadenken' is denken met een doel: je wilt het antwoord vinden op een eerder gestelde vraag.

En het verschil met 'denken'? Ik denk dat 'nadenken' simpelweg een van de vele vormen van denken is (zie ook deze opdracht).

Wat moeten kinderen (0-12) leren om later helder te kunnen denken?

De Argumentenfabriek maakte in 2011 een affiche waarop in kaart wordt gebracht wat kinderen nodig hebben om helder te kunnen denken. Op het affiche wordt een onderscheid gemaakt in kennis, vaardigheden en houding. Klik hier om te bekijken.

Denksleutels 'openen het denken'

Bron: website WSNS Veghel e.o.
Geef een antwoord en laat leerlingen de vraag erbij bedenken. Laat leerlingen overeenkomsten  noemen van twee duidelijk verschillende voorwerpen. Of vraag ze: hoe kun je water drinken
met een vel papier? Dit zijn voorbeelden van activiteiten die het denken van jonge kinderen stimuleren. Denksleutels is een inspirerende verzameling van twintig van dit soort activiteiten.

Australiër Tony Ryan bedacht ze in 1998 als de Thinkers Keys. Het samenwerkingsverband Veghel e.o. vertaalde dit concept in het kader van het Excellentieproject MIND. Op de website van het samenwerkingsverband vind je uitleg en afdrukbare pdf-bestanden.

Slow thinking, fast thinking

Een Engelstalig filmpje over hoe je brein werkt en hoe gemakkelijk het voor de gek te houden is.

Wat hoort er niet bij?

Bron: Claire Boonstra
Claire Boonstra laat in het videoverslag van haar presentatie (Engelstalig) op TEDxAmsterdam ED een vraag zien uit een CITO-test voor 8-jarigen. De vraag bij de afbeelding rechts luidt: welke hoort er niet bij? Volgens de makers van de test is het enige goede antwoord D. Misschien is dat ook je eerste reactie.

Prima, het vervoermiddel D heeft geen wielen - als je het landingsgestel niet meetelt - en is als enige bedoeld voor reizen door de lucht.

Maar... als D een goed antwoord is, betekent dat dat andere antwoorden fout zijn? Boonstra vertelt dat het kind van een kennis antwoord C geeft. "Want het is het enige vervoermiddel dat niet bedoeld is om passagiers te verplaatsen." Het CITO rekent het fout, maar ik reken het hartstikke goed.

Eigenlijk vind ik dat je pas echt laat zien dat je kunt denken als je ook een goede reden kunt vinden waarom antwoord A goed is. En antwoord B. Probeer het maar eens!

Oké, nog een stukje theorie dan. Wat je oefent met bovenstaande opdracht heet divergerend denken. Je probeert dan met zo veel mogelijk verschillende oplossingen te komen. Het kiezen van het beste antwoord noem je convergerend denken. En een goede denker kan het allebei.

Knapper dan wij


Heb je wel eens een kat van grote hoogte zien vallen, waarna het beestje toch keurig op zijn pootjes terecht kwam? Heb je wel eens gezien hoe mieren, hoe klein ze ook zijn, gezamenlijk sjouwen en bouwen en zo de knapste hopen maken? Of in een natuurdocumentaire gezien hoe een Jan van Gent vanuit de lucht onder water duikt en daar een vis te grazen neemt?

Wij mensen zijn natuurlijk de allerknapste wezens op aarde. We kunnen moppen vertellen, vliegtuigen bouwen en via een slim systeem praten met mensen aan de andere kant van de wereldbol. Toch zijn er genoeg dingen te bedenken waar dieren knapper in zijn of sterker nog: die wij nooit zullen kunnen.

Opdracht
Maak een top 10-lijstje van dingen die dieren beter kunnen dan wij. Doe je deze opdracht met meerdere denkkundigen, probeer dan ieder apart een lijstje te maken. Voor elk ding dat op meer dan een lijstje staat moeten beide denkkundige een ander onderwerp zoeken. Op mijn lijstje staat al vliegen, dus die telt niet meer. Houd je van zoeken en knutselen op internet, verzamel dan filmpjes of foto's om je top 10 te illustreren en stuur me de link. De mooiste verzamelingen plaats ik onderaan deze opdracht!